Στις 14/7 δημοσιεύτηκε στα αγγλικά το εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο της Αμερικανίδας δημοσιογράφου Alia Malek, το οποίο, κατόπιν ενδελεχούς έρευνας στην Αμοργό, αποκαλύπτει μια σύγκρουση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός μικρού κυκλαδίτικου νησιού. Είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην άνευ όρων τουριστικοποίηση και στην ανάγκη να προστατευτεί ο χαρακτήρας, το τοπίο και η πολιτιστική κληρονομιά ενός τόπου.
Η ιστορία ξεκινά από την Παλιά Στράτα, το αρχαίο μονοπάτι
που εδώ και αιώνες αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της Αμοργού, συνδέοντας οικισμούς
και ιστορικούς τόπους. Το 2020 ένα τμήμα της, κοντά στο Μοναστήρι της Παναγίας
Χοζοβιώτισσας, διανοίχθηκε με βαριά μηχανήματα, προκαλώντας μια ανεπανόρθωτη
καταστροφή και έντονες αντιδράσεις. Μέσα στα επόμενα χρόνια έλαβαν χώρα και
άλλες μεγάλες διανοίξεις δρόμων, πολλές από τις οποίες στερούνταν νομιμότητας.
Στη συνέχεια ήρθε κάτι ακόμα μεγαλύτερο. Η δημοτική αρχή
παρουσίασε το 2022 ένα σχέδιο για τον διπλασιασμό της δυναμικότητας του
λιμανιού των Καταπόλων, ώστε να μπορούν να εξυπηρετούνται ταυτόχρονα πολλαπλά
επιβατηγά πλοία και κρουαζιερόπλοια, ενώ προβλέπονται ακόμη ένα υδατοδρόμιο και
ένας μεγάλος περιφερειακός δρόμος, ο οποίος θα περνάει κοντά από τον
προστατευόμενο αρχαιολογικό χώρο της Μινώας. Παράλληλα, η δημοτική αρχή
επιθυμεί την κατασκευή αεροδρομίου και μιας μεγάλης μαρίνας στην Αιγιάλη.
Πρόκειται για παρεμβάσεις που, αν υλοποιηθούν, θα μεταμορφώσουν συνολικά το
είδος και την κλίμακα του τουρισμού στην Αμοργό. Για αυτό, ο συγκεκριμένος
σχεδιασμός έχει ξεσηκώσει μεγάλη μερίδα των κατοίκων που έχει καταγγείλει
επανειλημμένα έκνομες ενέργειες και έχει συμμετάσχει ανελλιπώς στις
διαβουλεύσεις των έργων τονίζοντας τις αρνητικές επιπτώσεις που θα προκύψουν.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης. Η Αμοργός έχει μέχρι
σήμερα καταφέρει να αποφύγει σε μεγάλο βαθμό την υπερβολική τουριστική ανάπτυξη
που έχει αλλοιώσει άλλα νησιά των Κυκλάδων. Η άγρια φύση της, τα μονοπάτια, οι
ξερολιθιές, οι παραδοσιακοί οικισμοί και η ανθρώπινη κλίμακά της είναι ακριβώς
αυτά που την κάνουν ελκυστική. Όταν όμως αρχίζει η άνευ κριτηρίων
«τουριστικοποίηση», ένας τόπος αρχίζει σταδιακά να οργανώνεται όχι με βάση τις
ανάγκες της τοπικής κοινωνίας και τα φυσικά όρια του περιβάλλοντος, αλλά με
βάση τις ανάγκες μιας συνεχώς αυξανόμενης τουριστικής οικονομίας, η οποία
καταλήγει να μην έχει σχέση με τους κατοίκους του.
Ο φαύλος κύκλος που δημιουργείται έτσι δεν σταματάει.
Περισσότερες υποδομές προσελκύουν περισσότερο τουρισμό. Ο περισσότερος
τουρισμός δημιουργεί ανάγκη για ακόμη περισσότερες υποδομές. Μεγάλα λιμάνια,
αεροδρόμια και νέοι δρόμοι αυξάνουν την πρόσβαση. Η μεγαλύτερη πρόσβαση αυξάνει
την πίεση για περισσότερη ανάπτυξη και δόμηση. Και σταδιακά ο τόπος αλλοιώνεται
εντελώς για να μπορεί να φιλοξενήσει τον μαζικό τουρισμό, χάνοντας ακριβώς
εκείνα τα στοιχεία που τον έκαναν ξεχωριστό.
Όσον αφορά την τοπική κοινωνία, οι αλλαγές είναι δραματικές.
Η αυξημένη κυκλοφορία στους δρόμους δημιουργεί συνωστισμό και τροχαία
ατυχήματα. Ο μεγάλος όγκος των σκουπιδιών δεν είναι πλέον διαχειρίσιμος και
καταλήγει σε ανεξέλεγκτες χωματερές, που οδηγούν σε ρύπανση και πυρκαγιές. Οι
παραλίες καταλαμβάνονται από ιδιωτικά συμφέροντα που αποκλείουν τους ντόπιους.
Το νερό γίνεται ένα πανάκριβο αγαθό πολυτελείας. Οι τιμές όλων των προϊόντων
και των ενοικίων ανεβαίνουν δραματικά. Η εργασία οδηγείται σε ένα καθεστώς
υπερεκμετάλλευσης. Και οι μικρές επιχειρήσεις βιώνουν ολοένα πιο έντονα των
ανταγωνισμό μεγάλων, ξένων κεφαλαίων.
Τέλος, η ίδια η ανεξέλεγκτη δόμηση μετατρέπει το τοπίο από
παραδοσιακό/αγροτικό σε αστικό. Ο τρόπος ζωής αλλάζει και οι παραδοσιακές
κοινωνίες των νησιών χάνουν την ταυτότητα και τους δεσμούς τους. Για αυτό και
βλέπουμε οργανωμένη και μαζική αντίσταση όχι μόνο στην Αμοργό αλλά σε όλο και
περισσότερα νησιά: Στην Πάρο, κάτοικοι ανακαταλαμβάνουν τις παραλίες από
ιδιωτικά συμφέροντα και κινούνται νομικά κατά παράνομων οικοδομικών αδειών. Στη
Σαντορίνη, πάγια θέση της δημοτικής αρχής είναι "ούτε μία κλίνη παραπάνω".
Στη Μήλο, κάτοικοι και δήμος στρέφονται νομικά κατά της λαίλαπας των παράνομων
ξενοδοχείων. Στην Κέα, η δημοτική αρχή βάζει φρένο στην επέκταση και κατασκευή
νέων στρατηγικών επενδύσεων. Στη Νάξο, υπάρχουν εντονότατες διαμαρτυρίες για
την υπερτιμολόγηση του νερού για τους κατοίκους.
Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται στο άρθρο της Malek,
κανένας τόπος δεν μπορεί να ζει μόνο από τον τουρισμό και η αποκλειστική
εξάρτηση των ελληνικών νησιών από αυτόν δεν αποτελεί ασφαλή στρατηγική για το
μέλλον. O σύνδεσμος για το άρθρο βρίσκεται στο πρώτο σχόλιο στην ανάρτηση.
Η ανάπτυξη δεν είναι αυτοσκοπός. Και περισσότεροι τουρίστες
δεν σημαίνουν πάντοτε περισσότερη ευημερία.
Στην εικόνα η αρχαία πόλη της Μινώας, πάνω από τα Κατάπολα.
Ένα μοναδικό μνημείο που χρήζει προστασίας.
Δημοσίευση σχολίου